पाखाडी म्हणजे दोन्ही बाजूला टुमदार घरं असलेला गावातला रस्ता. दिवे आगारच्या उत्तरेश्वर पाखाडीच्या एका टोकाकडून उत्तरेश्वर मंदिराच्या बाजूकडे चालत गेलं की अशीच घरं आहेत. बैठी , जुनी , काही अंगणात तुळशी वृंदावन असलेली, तर काहींच्या भिंतीवर कुराणातील आयती कोरलेल्या.
या घरांच्या ओळींमध्ये आता बऱ्यापैकी रिसॉर्ट्स दिसतात. दुमजली बिल्डिंग सारखे बांधलेले , त्यातच एखादा पूल किंवा मग चार- पाच गुंठ्याच्या जागेत ६-७ कॉटेजेस बांधलेल्या. असे वेगवेगळ्या प्रकारचे.
उन्हं डोक्यावर आली आणि मी बाहेर पडलो. एखाद्या घराच्या पुढच्या बाजूच्या कोपऱ्यात एखादी बारकी टपरी असते. घरातल्याच कुटुंबाने चालवलेली. टपरी कम जनरल स्टोर टाइप.
“कसलं ऊन आहे थंड पाण्याशिवाय तहानच भागत नाही.” आपण इतकं म्हटलं तरी दुकानातल्या मावशी बोलत्या होतात. थंड पाण्याची बाटली हातात देतात आणि म्हणतात “या वर्षी ऊन फार. पाऊस कमी. एखादं वर्षंच असं येतं. कुठं उतरलात? “ मग आपण आपल्या ठिकाणाचं नाव सांगतो. “हां तिकडे वरती ना. दोन वर्षांमागे केसरकरानी ती जागा विकली. ज्यांनी घेतलीन त्याने आधी जागेवरचे ५-६ माड , १०-१२ सुपाऱ्या, आणि केळी कापली आणि आता ५-६ खोल्या बांधल्यान. जागा छोटी आहे पण लोकांना काय हो खोलीत एसी आणि बाहेर टेबलं ठेवली की झालं लोक येतात. समुद्रापासून जवळ आहे ना.” मावशी बोलत राहतात. म्हणतात , “झाडं तुटली की दुःख होतं बघा. आमची पण वाडी मोठी पण तिला विहीर नाही. तरी आम्ही करायचो बघा जमेल तशी. घर पण साधंच होतं आधी मग चांगलं बांधावं म्हणून थोडी विकली आणि नंतर माझं मोठं ऑपरेशन निघालं. तेव्हा विकली. एकालाच विकली बघा. पुण्या- मुंबईचेच होते. तेव्हा ते म्हणाले, आम्ही काय इथं काही बांधणार नाही . बांधलं तर एखादंच छोटं घर. बाकी झाडांना काही करणार नाही. ७-८ वर्षं तशीच ठेवली बघा त्यांनी. जमीन त्यांना विकलेली पण बाकी आम्हीच बघायचो. अशे उंच माड , सुपाऱ्या होत्या, केळी होत्या , सगळं हाताने लावलेलं, जीव ओतून वाढवलेलं. आणि मग २-३ वर्षामागे येऊन एकेक करत त्यांच्या झालेल्या जमिनीतली सगळीच झाडं तोडायला घेतली. आता रिसोर्ट बांधलं, आतमध्ये स्विमिंग पूल बांधला , १२ खोल्या काढल्या, मोप माणूस येतात बघा पण आमची झाडं काही ठेवली नाही. इतकं वाईट वाटलं म्हणून सांगू. पण आपण काय बोलणार , जमीन त्यांना दिलेली. हाताने लावलेली माड, पोफळी तुटताना लई वेदना झाल्या बघा. असं वाटलं त्या ऑपरेशनच्या पायी मी तर जगले पण आमची झाडं….त्यांनी जीव दिला बघा.” बोलता बोलता डोळ्यांच्या कडा हळूच पदराने पुसल्या मावशींनी. मी काय बोलणार…
त्याच बोलू लागल्या पुन्हा. “आता जागा उरल्या नाहीत बघा आमच्या पाखाडीत. आता हा समोरचा बंगला. ओस पडलाय. एकेकाळी दोन दोन तीन तीन खंडी सुपारी व्हायची त्यांच्या दारात. माल जायचा बाहेर देशात. अशी टपोरी सुपारी. नंतर पोरं गेली बाहेर देशात आणि कोरोनात घरातलं बघणारे म्हातारा म्हातारी गेले. आता एक केयरटेकर आहे आणि हा असा भकास बंगला. पैसे देणारा माणूस आला की हा बंगलाही जाईल. जागा मोठी आहे त्यांची. डोळ्यांसमोर आमच्या लहानपणीच्या आठवणी अशा पुसल्या जातात बघा…
मी म्हटलं, “सगळीकडे तेच आहे बघा मावशी. गावातली पोरं मुंबईत, बाहेर देशात , इथे करायला कुणी नाही. झाडांच्या नशिबी तोडलं जाणं आणि जमिनींच्या नशिबी पैसेवाल्यांच्या हातात पडणं” . मावशी हसल्या. म्हणाल्या , “सुपारी खाता का?” असं म्हणत पटकन त्यांच्या चंचीमधली सुपारी काढली आणि कातरून हातात ठेवली. कोकणच्या मातीतला सारा गोडवा त्या सुपारीत उतरलेला. आयुष्यात एकदा तरी खावी अशी.
सुपारी तोंडात पडली आणि मावशींच्या चेहऱ्यावर जरा समाधान आलं. मला म्हणे , “तुम्ही कुठून आलात ?” म्हटलं , “पुण्याहून. पोरं गेलीत समुद्रावर खेळायला मी म्हटलं एक चक्कर मारावी गावात. पोरांनाच समुद्राचं आकर्षण”
मावशीना त्यांच्या नातवांची आठवण आली असावी. त्या हसल्या, म्हणाल्या , “तर काय माझी नातवंडं येतात मुंबईतून , मुलगी मुंबईला दिली ना. ती अशीच समुद्रासाठी वेडी. आम्ही तर त्यांना म्हणतो हे मुंबईचे पाहुणे म्हणजे वेडेच. तास तास समुद्राच्या पाण्यात. ते येतात मजा करायला पण ते त्या समुद्रातून घरी येईपर्यंत आमच्या जीवाला घोर. येतात कधी उन्हाळ्याच्या सुट्टीत, दिवाळीच्या सुट्टीत… लेक आणि नातवंडं आली की तीच आमची गंमत आणि सुख बघा”
“खरंय” मी म्हंटलं, “पाणी पिता पिता बऱ्याच गप्पा झाल्या. निघतो आता. आमचीही पोरं आली असतील मजा करून”
जाता जाता शेजारचं रिसोर्ट दिसलं. मनात कित्येक गोष्टी आल्या. रूमवर एसी ची हवा खात पडलो आणि आठवलं इथेही माड होते , पोफळी- केळी होत्या आणि आता उरलाय तो फक्त एसीचा कृत्रिम थंडावा. मग मित्राचं वाक्य आठवलं, “अरे राऊत, तू स्वतःपण झाडं तोडून आणि काळीशार शेतजमीन उध्वस्त करून बांधलेल्या उंचच उंच सोसायटीत राहतोस तू काय जगाला शहाणपणा सांगतोस”
खरंच माणूस म्हणजे फार दांभिक प्राणी. Just hypocrite…
मग वाटलं खरंय कुणाचा तरी विकास व्हायचा असेल तर कुणाचा तरी ऱ्हास होणं साहजिक आहे. निसर्ग मूक आहे त्याचा ऱ्हास होणारच. माणसाच्या “विकासासाठी” झाडं तुटणारच. दिवे आगार असो , नाशिक असो , भीमाशंकर असो नाहीतर आरे. झाडं तुटणारंच….. विचारांच्या या गडबडीतून सुटता येईना. डोळे मिटले आणि कधी झोप लागली कळलंच नाही.
- अभिषेक राऊत
